İdare Hukuku ve Memur Davaları

Devlete Karşı Hak Arama Hürriyeti

İdare hukuku; bakanlıklar, valilikler, kaymakamlıklar, belediyeler ve üniversiteler gibi kamu kurumlarının vatandaşlar ve memurlar üzerinde kurduğu hukuki ilişkileri düzenler. Anayasamız gereği, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Ancak İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK), hukuk sistemimizdeki en katı şekil şartlarına ve en acımasız hak düşürücü sürelere (genellikle 60 gün) sahip olan kanundur.

Bir memurun haksız yere ihraç edilmesi, bir işletmenin belediye tarafından mühürlenmesi veya polis/askeri okul mülakatından elenme gibi durumlarda; davanın yanlış mahkemede açılması veya dilekçede bir şekil hatası yapılması, haklı olsanız dahi davanın usulden reddedilmesine (hakkınızın yanmasına) sebep olur. Bu nedenle idari davalar mutlak surette uzman bir idare avukatıyla yürütülmelidir.

İdare Hukukundaki Temel Hizmetlerimiz

  • ✦
    İptal Davaları: Hukuka aykırı idari işlemlerin (görevden alma, sürgün/tayin, ruhsat iptali, yıkım kararı) mahkeme kararıyla geriye dönük olarak iptal ettirilmesi.
  • ✦
    Tam Yargı (Tazminat) Davaları: İdarenin hizmet kusuru (örneğin bozuk yolda kaza yapma, hastanede yanlış tedavi) nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların devletten tahsili.
  • ✦
    Memur Disiplin Davaları: Uyarma, kınama, kademe ilerlemesinin durdurulması veya devlet memurluğundan çıkarma (ihraç) cezalarına karşı açılan iptal davaları.
  • ✦
    Güvenlik Soruşturması ve Mülakat Davaları: Arşiv araştırması olumsuz geldiği için ataması yapılmayanların veya sözlü mülakatlarda haksız elenen adayların hak arama süreçleri.

İdare Hukuku Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Devlet memurlarının ve vatandaşların kamu kurumlarıyla yaşadığı uyuşmazlıklarda en çok merak edilen soruların hukuki yanıtları.

İdari işlemlere karşı dava açma süresi, yazılı bildirimin (tebligatın) yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren Danıştay ve İdare Mahkemelerinde 60 gün, Vergi Mahkemelerinde ise 30 gündür. Bu süreler "hak düşürücü" süredir. 61. gün dava açarsanız, dünyadaki en haklı insan bile olsanız davanız "Süre Aşımı" nedeniyle reddedilir ve hakkınız yanar.
Sadece dava açmak, devletin o işlemini (örneğin yıkım kararını veya memuriyetten ihracı) otomatik olarak durdurmaz. İdarenin işleminin durdurulması için mahkemeden "Yürütmenin Durdurulması (YD)" talep edilmelidir. YD kararı verilebilmesi için iki şartın aynı anda gerçekleşmesi gerekir: 1) İşlemin açıkça hukuka aykırı olması, 2) İşlem uygulanırsa telafisi güç veya imkansız zararlar doğacak olması.
Devlet memurlarına verilen Uyarma, Kınama, Aylıktan Kesme ve Kademe İlerlemesinin Durdurulması cezalarına karşı, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde kurumun Disiplin Kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz reddedilirse, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesine İptal Davası açılmalıdır. Kurula itiraz etmeden doğrudan idare mahkemesine dava açmak da mümkündür.
Anayasa ve 657 Sayılı Kanun gereği, memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için memura en az 7 gün süre verilmek zorundadır. Savunma alınmadan veya 7 günden daha az süre verilerek kesilen disiplin cezaları, mahkeme tarafından "usul (şekil) yönünden" doğrudan iptal edilir.
Özellikle polis, asker veya kamu personeli atamalarında güvenlik soruşturmasının olumsuz gelmesi sıklıkla karşılaşılan ve çoğu zaman hukuka aykırı olan bir idari işlemdir (Örneğin; beraat edilen eski bir dosya, takipsizlik kararı veya bir akrabanın işlediği suç yüzünden elenmek). Bu ret işlemine karşı 60 gün içinde YD talepli iptal davası açılarak atamanın yapılması sağlanabilir. "Suçun şahsiliği" ilkesi bu davalarda temel dayanaktır.
Memurların "Aile Birliği Mazereti (Eş Durumu)" ve "Sağlık Mazereti", Anayasa ile güvence altına alınmış haklardır. Kurumun "kadro yetersizliği" veya "hizmet puanı" bahanesiyle tayin talebini reddetmesi halinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Mahkemeler genellikle Anayasal hakları üstün tutarak idarenin ret işlemini iptal etmektedir.
Yazılı sınavdan yüksek puan alıp mülakatta elenen adaylar iptal davası açabilir. Danıştay kararlarına göre mülakat komisyonunun adaya hangi soruları sorduğunu, adayın ne cevap verdiğini ve neden düşük puan aldığını tutanakla ve gerekçeli olarak belgelemesi şarttır. "Kamera kaydı olmaması" veya "gerekçesiz düşük puan verilmesi" mülakatın iptal sebebidir.
Kamu kurumuna yaptığınız yazılı bir başvuruya idare tarafından 30 gün içinde hiçbir cevap verilmezse (sessiz kalınırsa), talebiniz reddedilmiş (Zımni Ret) sayılır. (Eskiden bu süre 60 gündü, yasa değişti). Bu 30 günlük sessizlik süresinin bittiği günün ertesi günü, sizin 60 günlük iptal davası açma süreniz işlemeye başlar.
İdarenin bir eylemi nedeniyle zarar gördüyseniz (örneğin belediyenin açık bıraktığı çukura düşüp yaralanmak), doğrudan dava açamazsınız. Önce zararı ve idarenin eylemini öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç 1 yıl içinde (ve her halükarda eylemden itibaren 5 yıl içinde) ilgili idareye başvurarak zararın tazminini istemeniz şarttır. İdare bunu reddederse, ret kararından sonra 60 gün içinde Tam Yargı davası açılabilir. Ön başvuru yapılmadan açılan dava reddedilir.
Belediyelerin "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını" iptal etmesi veya dükkanı mühürlemesi, ticari hayatı felce uğratan ağır bir idari işlemdir. Bu işleme karşı derhal Yürütmeyi Durdurma (YD) talepli iptal davası açılmalıdır. Mahkeme YD kararı verdiğinde, mühür fek edilir (sökülür) ve dava sonuçlanana kadar işyerinizi açık tutabilirsiniz.
Evet. İptal davaları geçmişe etkilidir (makable şamildir). Hukuka aykırı olduğu mahkemece tespit edilip iptal edilen bir ihraç kararı sonrasında memuriyetinize geri dönersiniz. İhraçta veya açıkta (görevden uzaklaştırmada) geçen sürelere ait tüm birikmiş maaşlarınızı, yasal faiziyle birlikte ve özlük haklarınız (derece/kademe) kaybolmadan devletten topluca geri alırsınız.
Kamulaştırma sürecinde iki farklı dava yolu vardır: 1) İdarenin size biçtiği "arazi bedelini" az buluyorsanız Asliye Hukuk Mahkemesinde bedel davası açılır. 2) Kamulaştırma işleminin "kendisine" (örneğin oraya yol yapılmasına kamu yararı olmadığına) itiraz ediyorsanız, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde İdare Mahkemesinde İptal Davası açılmalıdır.
Kamu kurumlarında amirlerin (müdür, şef vb.) astlarına sistematik olarak uyguladığı psikolojik taciz (mobbing), idarenin "hizmet kusuru" olarak kabul edilir. Mobbinge uğrayan memur, doğrudan amirine değil, amirin çalıştığı idareye (Bakanlığa/Kuruma) karşı İdare Mahkemesinde Manevi Tazminat (Tam Yargı) davası açar. İdare tazminatı ödedikten sonra bunu kusurlu amire rücu eder.
İdari yargılama kural olarak "yazılıdır", yani avukatlar ve idare sadece dilekçelerle konuşur. Şartlar oluşmuşsa tarafların talebiyle bir kez duruşma yapılabilir. Dava süreci İlk Derece İdare Mahkemesinde ortalama 8 ay ile 1 yıl sürer. Mahkeme kararının ardından dosya İstinaf (Bölge İdare) ve gerekirse Danıştay aşamalarına gider.